Tünel Nasıl Yapılır?

Tünel Nasıl Yapılır?

Büyük şehirlerde artan nüfus, gereksinimler ve ağır trafik koşulları, metro, otoyol, su ve kanalizasyon tünelleri gibi yeraltı yapılarının inşasını zorunlu kılmaktadır. Mühendisler ve proje planlayıcıları, birincil kısıtlamaları da göz   önünde   bulundurarak   değişik   kayaç formasyonlarına   uygun   bir   kazı   yöntemi belirleyerek bu yeraltı yapılarının kazılarını planlayabilirler. Kazı   yöntemi   seçimini    tarafından   ifade   edilmiştir.   Tünel   çapı formasyon, makine ya da proje ile ilgili bir çok faktör etkiler. Ancak genel olarak kaya ya   da   zeminde  açılan   bu   sığ   tüneller kazılırken  klasik  kazı  yöntemi  olan  delme patlatma ya da modern yöntemler arasında yeralan makine ile kazı tercih edilmektedir. Makine  ile  kazı  emniyetlidir.  Patlatma  ile ortam  örselenmediğinden  tahkimatlar  daha kolay  ve  etkili  yapılır.  İşçilik  maliyetleri azdır. Eş boyutlu pasa elde edildiğinden pasa nakli daha verimlidir. Kazı, tahkimat ve pasa nakli  biribirinden  bağımsız  ve  aynı  anda yapılabilmektedir. Bununla beraber mekanik kazı  ile  tünel  açımına  karar verirken bazı soruların cevaplanması gerekir:

  1. a) Tünel şehir içinde mi açılıyor?

Eğer tünel şehir içindeyse delme patlatma ile kazı insanlar üzerinde psikolojik sorunlar yarattığı ve verim düşüklüğüne sebep olduğu, ayrıca  bina  ve  üst  yapı  hasarları  ortaya çıkarabileceği için sınırlandırılmıştır. Zorunlu durumlar dışında kullanılamaz. Eğer zorunlu ise güçlü bir etkisi olmayan yerel patlatma yapılır.

  1. b) İlk yatırım maliyetleri karşılanabiliyor mu?

Bu gün tam cepheli galeri açma makineleri (TBM’ler) her m başına 1 milyon $’dır. Şehir içi metro ve diğer amaçlı tüneller 7-8 m çaplı olduğu  düşünülürse  sadece  kazıcı  makine yatırım maliyeti 8 milyon $ civarındadır. Bu makinenin 1500 m’lik bir tüneldeki m başına düşen  maliyete  etkisi 5335 $  olup  diğer maliyetler de eklendiğinde bu değer oldukça yükselecektir. Kısmi cepheli makineler düşünüldüğünde bunların fiyatları da ağırlıklarına göre değişmekte olup 1-2 milyon $ dolar arasında değişmektedir. Yarı mekanize olarak nitelendirilebilecek ve Yeni Avusturya Tünel Açma metodu kullanılarak yapılan kazılarda ise delici jumbolar ve bir ekskavatörün  kovası  sökülüp  yerine  kırıcı ünite yerleştirilerek faaliyete geçirilen HK’lar da kullanılabilmektedir. Bunların fiyatları da 50 000-200 000 US$ arasında değişmektedir.

  1. c) Tünel yeterince uzun mu?

İlk yatırım maliyeti yüksek bir makine kullanılarak tünel açılması ve tünelin de ekonomik olması için en az 1500 m’lik bir tünelin açılması gerektiği Pakes, 1991 büyüdükçe ve formasyon sağlamlaştıkça daha ağır ve güçlü makineler tasarlanması gerekir; bu  da ilk yatırım maliyetlerini artıracaktır. Ancak tünel uzunluğu fazlaysa birim maliyete etkisi az olacağından daha ekononomik bir kazı yapılacaktır.

  1. d) Tünel ne kadar   sürede   bitirilmek istenmektedir?

Bu, tünel uzunluğuyla doğrudan ilintili bir başlıktır. Eğer tünel 1500 m’den küçük ve arasında bir çok bağlantı tüneli içeriyor ve 1-2 senede bitirilmek isteniyorsa üretilecek TBM ve bunun montaj ve demontaj süreleri bazen 1-2 sene veya daha fazla zaman alabilmektedir. Böyle durumlarda daha kolay elde edilebilecek küçük ve ucuz makinelerle örneğin HK’larla hat boyunca bir çok kuyu açılarak  bunlardan ileri ve geriye tüneller sürülerek  birbirine yaklaşması   prensibiyle kazı yapılabilir. Tünel uzunsa örneğin 5-6 km ise bu yöntemle kazıyı bitirmek çok daha uzun zaman alır. Bu durumda b) maddesindeki m başına düşen maliyetten dolayı olumsuzluk da ortadan kalkacağından tam cepheli bir makine kullanılabilir. Tam cepheli makinelerle ilerleme hızları yaklaşık günde 20-25 m  ortalamaya  kadar  çıkabilir. Geçmişteki bazı projelerde kayaç ortamının da uygun olmasıyla günlük 50-60 m’ye kadar çıkan ilerleme hızlarıyla kazı yapıldığı bilinmektedir. Bu gün her türlü kayaç ortamı için TBM’ler üretilebilmektedir. Hatta hat boyunca oldukça değişik mekanik özelliklere sahip formasyonlarla karşılaşılan İstanbul’da dahi çok amaçlı makineler tasarlanarak her ortamda kazı yapılması mümkün olmuştur.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir